Biến chứng phình cơ cắn khi nhai sau tiêm Botulinum toxin

Trong điều trị thẩm mỹ, Botulinum toxin type A thường được sử dụng để làm thon gọn vùng hàm dưới thông qua việc làm giảm hoạt động của cơ cắn (masseter muscle). Tuy nhiên, một số trường hợp có thể gặp biến chứng phình cơ cắn khi nhai, còn gọi là hypertrophy rebound của cơ cắn.

2. Cơ chế giải phẫu và nguyên nhân

2.1. Cơ cắn là cơ dày và khỏe, gồm hai phần chính:

 • Phần nông (SB – Superficial Belly): chạy chéo từ cung gò má xuống góc hàm.

 • Phần sâu (DB – Deep Belly): chạy từ mặt trong cung gò má xuống mặt trong góc hàm.

Hai phần này ngăn cách bởi màng ngăn giữa (intermediate aponeurosis).

2.2. Biến chứng phình cơ cắn khi nhai thường do:

 • Tiêm Botox  chỉ làm yếu phần sâu của cơ cắn, trong khi phần nông vẫn hoạt động mạnh.

 • Sự mất cân bằng hoạt động giữa hai phần cơ, khiến phần nông bù trừ, phì đại hơn khi nhai.

 • Một số trường hợp cơ thể có khả năng phục hồi nhanh tại vùng tiêm, gây tái hoạt động sớm của cơ.

3. Lâm sàng và thời gian xuất hiện

 • Biến chứng thường xuất hiện 1–2 ngày sau tiêm, tăng dần trong 3–7 ngày và thường cải thiện sau 2 tuần.

 • Tuy nhiên, ở một số người, tình trạng này có thể kéo dài 2–3 tháng.

 • Biểu hiện: phình nhẹ vùng góc hàm khi nhai, cảm giác căng cơ, mất cân đối hai bên hàm.

4. Cơ chế tác dụng phụ

Tác dụng phụ này xảy ra khi phần sâu của cơ bị liệt nhưng phần nông vẫn co bóp mạnh. Khi đó, hoạt động nhai lặp lại thường xuyên khiến phần nông phì đại bù trừ, gây phình cơ rõ hơn khi bệnh nhân nhai hoặc cắn mạnh.

5. Xử lý và khắc phục

 • Nếu tình trạng phình cơ chỉ mới 1–2 tuần, có thể tự cải thiện mà không cần can thiệp.

 • Nếu không cải thiện sau 2 tuần, bác sĩ có thể tiêm bổ sung:

 • Tiêm 5–10 đơn vị Botox vào phần cơ đang tăng hoạt động (phần nông ).

 • Bệnh nhân nên tránh nhai mạnh hoặc nghiến răng trong giai đoạn phục hồi.

 • Có thể hướng dẫn xoa bóp nhẹ vùng cơ cắn, giúp giảm căng và phân bố đều hoạt chất.

6. Phòng ngừa

 • Đánh giá rõ độ dày và cấu trúc cơ cắn trước tiêm bằng sờ nắn hoặc siêu âm.

 • Tiêm phân bố đều cả hai phần cơ (nông và sâu) để tránh mất cân bằng hoạt động.

 • Sử dụng liều lượng vừa đủ, chia nhỏ điểm tiêm, tránh tiêm tập trung tại một vùng.